Ayın Haberi
“Publish or Perish”ten Amaca ve İnsana: Değerlendirme Reformunda Birlikte Yol Almak
DORA’nın bu yazısı, Singapur Yönetim Üniversitesi Rektörü Lily Kong’un FORCE Konferansı’ndaki açılış konuşmasına dayanıyor. Konuşmada, dar metriklere dayalı değerlendirmenin akademisyenleri anlamlı iş üretmek yerine yayın sayısı ve sıralama peşinde koşmaya ittiği vurgulanıyor.
Bu baskının bedeli ruh sağlığı sorunları, araştırma etiği ihlalleri ve genç araştırmacılar için güvencesizlik olarak geri dönüyor. Çözüm olarak “çoğul mükemmellik” öneriliyor: mentorluk, hakemlik ve topluluk katkısı dâhil akademik emeğin tüm biçimlerini tanıyan bir portföy yaklaşımı. Yazıda ayrıca hiçbir kurumun bu dönüşümü tek başına başaramayacağı; fon kuruluşları, yayıncılar ve üniversitelerin birlikte hareket etmesi gerektiği belirtiliyor.
Sektör Haberleri
Avrupa’da Araştırma Değerlendirme Reformu Yaygınlaşıyor
Avrupa Komisyonu’nun Haziran 2026’da yayımladığı bağımsız uzman çalışması, Araştırma Değerlendirmesi Reformu Anlaşması’nı (ARRA) imzalayan kurumların kaydettiği ilerlemeyi inceliyor. CoARA üyesi kuruluşların değerlendirme ölçütlerini genişletme yönünde somut adımlar attığı belirtiliyor.
Çalışmaya göre kurumlar; yayın ve metrik odaklı dar bakıştan uzaklaşarak farklı katkı biçimlerini, becerileri ve kariyer yollarını tanımaya yöneliyor. Ancak ilerleme ülkeler ve kurumlar arasında eşit dağılmıyor. Bulgular, 2027-2029 Avrupa Araştırma Alanı Politika Gündemi’ne ve gelecek Horizon Europe programlarına yön verecek.
Akademik Topluluğu Geri Kazanmak: Üniversitelerin Metrikten Fazlasına İhtiyacı Var
Akureyri Üniversitesi’nden Prof. Sigurður Kristinsson’un Ocak 2026 tarihli yazısı, üniversitelerin piyasa odaklı metrikler ve yönetselcilik nedeniyle gerçek akademik topluluk fikrinden uzaklaştığını savunuyor.
Yazıda akademik yaşamı parçalayan beş baskı sıralanıyor: mesleki özyönetimin yerini kurumsal profesyonelliğe bırakması, meslektaş güveninin yerini yönetsel denetime bırakması, bireysel rekabetin keskinleşmesi, akademik yurttaşlık işlerinin görmezden gelinmesi ve kolektif meslektaşlığın aşınması. Yazar, işe alım ve terfi sistemlerinin yeniden tasarlanmasını; cömertlik, ilişkisellik ve ortak amaç vurgusunu öneriyor.
Büyük Gruplarda Parlıyor, Küçük Gruplarda Ayakta Kalıyorlar
Nature Human Behaviour’da yayımlanan bu çalışma, mentorluk gruplarının büyüklüğü ile genç araştırmacıların kaderi arasındaki ilişkiyi inceliyor. Büyük ve üretken gruplarda yetişen araştırmacılar, akademide kalmayı başardıklarında daha yüksek performans gösteriyor.
Çarpıcı bulgu ise şu: büyük gruplardan gelen ve daha üretken danışmanlarla çalışan araştırmacıların akademide kalma oranı belirgin biçimde düşük. Yazarlar, prestijli ve yüksek baskılı mentorluk ortamlarının yetenek kaybına yol açtığını; etkili mentorluğun yeniden düşünülmesi ve genç araştırmacıya verilen desteğin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Dağıtık Akran Mentorluğu Ağları Genç Araştırmacıya Ne Sağlıyor?
Merits dergisinde yayımlanan bu çalışma, farklı ülkelerdeki genç araştırmacıların çevrim içi bir araya gelip birbirine eşit düzeyde mentorluk yaptığı “dağıtık akran mentorluğu ağlarını” inceliyor. Üç Avrupa ülkesinden 15 üyeyle görüşme ve anket yapılmış.
Katılımcılar ağ sayesinde üretkenliklerinin ve hedef netliklerinin arttığını, özellikle pandemi döneminde duygusal ve motivasyonel destek bulduklarını aktarıyor; bir katılımcı ağın tezini kurtardığını söylüyor. Yazarlar, bu yapıların kurumlar tarafından resmî bir destek mekanizması olarak tanınmasını ve lisansüstü programlara entegre edilmesini öneriyor.
Ağı Canlı Tutmak: Profesyonel Ağların Uzun Vadeli Kariyerdeki Rolü
Journal of Clinical and Translational Science’ta Ağustos 2025’te yayımlanan bu çalışma, eğitim döneminden bağımsız araştırmacılığa geçişte profesyonel ağların belirleyici olduğunu gösteriyor. Kariyer ödülü alan araştırmacılar, başarılarında kurumsal ve uluslararası ağları öne çıkarıyor.
Yazarlar, Columbia Üniversitesi’nde kurulan TRANSFORM EVOLUTION programını örnek veriyor: düzenli seminerler, sosyal etkinlikler, idari koordinasyon ve küçük bütçeli destekle bir ağ kurma altyapısı sağlanıyor. Programın farklı kariyer aşamalarından akademisyenlerce birlikte yönetilmesi, klasik hiyerarşik mentorlukta bulunmayan karşılıklı bir fayda üretiyor.
Akademik Mentorlukta Çeşitli Ağların Önemi
Nature Communications’ta yayımlanan bu ortak yazı, Amerika, Avrupa, Asya ve Afrika’dan yirmiyi aşkın akademisyenin katkısıyla hazırlanmış. Temel savı, klasik bire bir mentorluğun kadın ve az temsil edilen gruplardan araştırmacıları desteklemekte yetersiz kaldığı.
Yazarlar; eşitsiz atıf alma, düşük fon oranları, orantısız hizmet yükü ve yalnızlaşma gibi engellerin ancak çok mentorlu ağlarla aşılabileceğini savunuyor. Kurumlara mentorluk programlarına kaynak ayırma, fon kuruluşlarına ise çeşitlilik ölçütlerini başvuru kılavuzlarına ekleme çağrısı yapılıyor. Küresel Güney’deki mentorluk kaynağı eksikliği ayrıca vurgulanıyor.
İçe Dönük Akademisyenler İçin Network Rehberi
LSE Impact Blog’da yayımlanan bu yazıda Mark Carrigan, kalabalık kokteyllerde tanışmayı zorlayıcı bulan akademisyenler için alternatif ağ kurma yolları öneriyor. Temel fikir, bağlantı sayısının değil niteliğinin belirleyici olduğu.
Yazıda dijital görünürlüğü güçlendirmek, çevrim içi tanışılan araştırmacılarla ortak yazarlığa açık olmak, hibrit etkinliklerde sohbet akışını ve etkinlik etiketlerini aktif kullanmak ve konferans maliyeti gerektirmeyen okuma grupları gibi yerel entelektüel topluluklar kurmak öneriliyor.
Yavaş Bilim: Yayın Hızına Karşı Düşünme Zamanı
University Affairs’in bu dosyası, akademik üretim temposuna itiraz eden “yavaş bilim” hareketini tanıtıyor. Hareket, Slow Food’un seri üretim eleştirisini bilime taşıyarak hızla yayımlanan araştırmanın niteliğini sorguluyor.
Savunucularına göre fon ve kariyer baskısı; literatürü derinlemesine okumaya, uzun soluklu projeler kurmaya ve başarısızlıktan öğrenmeye zaman bırakmıyor. Özgeçmişlerin çoğu zaman yalnızca uzunluğuna bakılarak değerlendirildiği hatırlatılıyor. Hareketin çağrısı net: bilimin düşünmeye, okumaya ve hata yapmaya zamana ihtiyacı var.
Eğitim Videoları
Araştırmanın ABC’si: Akademik Topluluğumuzu Birlikte Nasıl Kurarız?
Araştırma Kültürünü Uygulanabilir ve Sorumlu Biçimde Değerlendirmek (UKRIO Webinerleri)
Akademik Konferanslarda Network Kurmanın 7 Altın Kuralı (Penn Career Services)
Konferanslarda Network Nasıl Kurulur? (Elsevier Researcher Academy)
Üretkenliğinizi Artıracak Yapay Zeka Araçları
Prophy: 196 milyondan fazla makale ve 100 milyonu aşkın araştırmacı profili üzerinde anlamsal arama yapar; Referee Finder ve Panel Composer özellikleriyle bir konuda çalışan uzmanları ve çıkar çatışması bulunmayan hakemleri listeler. Yeni proje ortağı ya da ortak yazar arayan akademisyenler için alandaki isimleri görünür kılar.
Scholar Inbox: Ücretsiz bir kişisel makale öneri sistemidir; arXiv, bioRxiv ve medRxiv gibi ön baskı arşivlerini her gün tarayıp ilgi alanınıza göre bir özet bülten gönderir. Konferans planlayıcı özelliğiyle katılacağınız etkinlikteki bildirileri önceden filtreleyip kiminle görüşeceğinizi planlamanızı kolaylaştırır.
Scite: Bir makaleye yapılan atıfları “destekleyen”, “çelişen” ve “değinen” biçiminde sınıflandıran Smart Citations özelliğiyle öne çıkar. Bir bulgunun bilimsel toplulukta nasıl karşılandığını gösterdiği için atıf sayısının ötesine geçen bir okuma imkânı sunar.
Özel Günler
- 10 Kasım 2026: Atatürk’ü Anma Günü
- 10 Kasım 2026: Dünya Bilim Günü (Barış ve Kalkınma İçin)
- 16 Kasım 2026: Uluslararası Hoşgörü Günü
- 24 Kasım 2026: Öğretmenler Günü