Haziran Bülteni 2026: Yırtıcı Dergiler ve Preprint Kültürü

Preprint Nedir ve Araştırmacılar Neden Kullanmalı?

Preprint, bir araştırma makalesinin henüz hakemlik sürecinden geçmemiş, erken ya da taslak versiyonudur. arXiv, bioRxiv, medRxiv ve Preprints.org gibi açık sunucularda barındırılan bu makaleler; atıf alınabilir, indirilebilir ve serbestçe paylaşılabilir biçimde yayımlanır.

Geleneksel yayıncılıkta hakemlik süreci aylar alabilir, hatta birden fazla revizyon turuyla bu süre daha da uzayabilir. Preprint’ler ise göndermeden itibaren genellikle bir iş günü içinde yayımlanır. Sunucular, hız kazandırırken kaliteyi de gözetir: içerik, bilimsel bütünlük ve etik standartlar açısından kısa bir eleme sürecinden geçirilir.

Bu rehberin tamamını inceleyerek siz de yayın süreçlerinizi yönetebilirsiniz!

Kaynak

Preprint Paylaşmak İstiyorsunuz Ama Nasıl Başlayacağınızı Bilmiyor musunuz?

Preprint paylaşımı yaygınlaşıyor; ancak genç araştırmacılar için bu süreç çoğunlukla tek başına alınan bir karar değil. Makalenin ortak yazarlarının ve danışmanın onayı gerekiyor, bu da süreci karmaşık hale getirebiliyor. Biyoloji alanındaki araştırmacılardan oluşan bu rehber, tam da bu boşluğu dolduruyor: Preprint nedir, nasıl paylaşılır ve en önemlisi, bu konuşmayı danışmanınızla nasıl başlatırsınız?

Rehberin öne çıkan yönü pratikliği: Danışmana preprint konusunu açmak için hazır e-posta şablonları, sunucu seçim kriterleri, lisans türleri (CC BY ve diğerleri) ve gönderim kontrol listesi gibi somut araçlar içeriyor. Bunların yanı sıra ASAPbio, preLights ve PREreview gibi preprint topluluklarına nasıl dahil olunabileceğini de gösteriyor.

Detaylar bu makalede!

Kaynak

400.000 Makale Her Yıl Boşa Gidiyor: Siz de Bu Tuzağa Düşmeyin

Yırtıcı (predatory) dergiler, açık erişim yayıncılık modelini istismar ederek araştırmacılardan yayın ücreti toplayan, ancak karşılığında gerçek bir hakemlik süreci ya da editoryal hizmet sunmayan sahte yayın organlarıdır. Günümüzde 8.000 ile 15.000 arasında yırtıcı derginin faaliyet gösterdiği tahmin edilmekte ve bu dergiler yılda yaklaşık 400.000 makale yayımlayarak 74 milyon dolar gelir elde etmektedir.

Bu rehber, aynı zamanda yanlışlıkla yırtıcı bir dergiye makale göndermiş araştırmacılara yönelik pratik tavsiyeler de içeriyor: Geri çekim talebi, yeniden yayım seçenekleri ve CV yönetimi konularında somut adımlar aktarılıyor.

Kaynak

Yırtıcı Dergiler — Avlarını Korumak İçin Ne Yapabiliriz?

Bu makale, yırtıcı dergilerin yalnızca kötü yapılmış yayın organları olmadığını vurguluyor: Bunlar, COPE ve ICMJE gibi saygın kuruluşların üyesiymiş gibi davranan, köklü dergilerin adını ve görsel kimliğini taklit eden, editörler kuruluna izinsiz isim ekleyen ve bazen ücret alınmasına karşın makaleyi hiç yayımlamayan sahte yapılardır.

Sorunun üç temel muhatabı ve her birine düşen görevler net biçimde tanımlanıyor. Araştırmacılar; tecrübeli meslektaşlarından, danışmanlarından ve kütüphanecilerden yardım almalı, kendilerine gelen davet e-postalarını dikkatle sorgulamalı ve şüpheli dergilerle ilgili endişelerini kurumlarıyla paylaşmalı. Kurumlar ve fon sağlayıcılar; özellikle kariyer başlangıcındakilere yönelik eğitim materyalleri hazırlamalı, akademik yükseltme değerlendirmelerinde yayın sayısının yanı sıra yayımlandığı derginin kalitesini de gözetmeli. Dergi editörleri ve yayıncılar ise okuyucularını uyarmak, taklitçilere karşı yasal yollara başvurmak ve yazar rehberlerinde bu konuya yer açmak durumunda.

Kaynak

Araştırmanızı Nereye Yükleyin? 10 Önemli Preprint ve Açık Erişim Platformu

Preprint sunucularının adlarındaki “Rxiv” soneki “arşiv” kelimesinin kısaltmasından geliyor. Bu esprili isimlendirme geleneğinin arkasında ise akademik iletişimi kökten değiştiren bir ekosistem yatıyor. Hangi platforma yükleyeceğinizi bilmek, araştırmanızın görünürlüğü ve etkisi açısından düşündüğünüzden çok daha belirleyici olabiliyor.

Rehberin temel mesajı şu: Preprint paylaşımı artık istisnai değil, standart bir uygulama. Önemli olan doğru platformu seçmek; bu seçim yalnızca araştırmanızın kimin tarafından ne zaman okunacağını değil, erken atıf almanızı ve ilgili akademik topluluğun radarına girmenizi de doğrudan etkiliyor.

Kaynak

Disipline Göre Preprint Sunucuları Rehberi: arXiv’den medRxiv’e

1991’de fizikte başlayan preprint hareketi bugün neredeyse her bilim dalına yayılmış durumda ve 2023 itibarıyla tüm sunucularda yayımlanan preprint sayısı 10 milyonu aşmış. Bu rehber, bu dönüşümü hem tarihsel hem pratik bir perspektiften ele alan kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Her disiplinin kendine özgü bir preprint kültürü var. Fizikte arXiv’i her gün kontrol etmek e-postayı okumak kadar olağan; CV’de arXiv makalesi bulunmaması araştırmacı hakkında soru işareti yaratıyor. Biyolojide bioRxiv’in benimsenmesi COVID-19 pandemisiyle büyük hız kazandı.

Bu blog yazısında preprint sunucularını keşfedeceksiniz.

Kaynak